Συζήτηση με τη Ζήνα Μελέκκη: Παράθυρο στη ζωή μιας συνθέτριας

Πώς βιώνει μία συνθέτρια τη διαδικασία της σύνθεσης; Πώς ξεκίνησε το ταξίδι και με ποιους τρόπους συνεχίζει; Από πού προέρχεται η έμπνευση και πώς μετουσιώνεται στην αποτύπωση μιας καινούριας μελωδίας;

Συζητάμε με τη Ζήνα Μελέκκη.

Ζήνα, πες μας λίγα λόγια για σένα.

Είμαι η Ζήνα Μελέκκη, κατάγομαι από το Παραλίμνι, διδάσκω πιάνο και γράφω δική μου μουσική. Έζησα στο εξωτερικό για 10 χρόνια και επέστρεψα στην Κύπρο τον τελευταίο ενάμιση χρόνο.

Πότε αποφάσισες ότι θέλεις να ασχοληθείς με τη σύνθεση;

Πάντα μου άρεσε η μουσική, όμως δεν είχα έρθει σε επαφή με μουσικά όργανα από μικρή ηλικία. Ξύπνησα μία μέρα, στα 14 μου, και είπα ότι θέλω να γίνω μουσικός και εκεί άρχισα να μαθαίνω πιάνο. Ήμουν σίγουρη από τότε ότι άρχισα μαθήματα πιάνου επειδή ήθελα να σπουδάσω μουσική. Στον ένα χρόνο μαθημάτων, άρχισα να δημιουργώ δικές μου μελωδίες, με αποτέλεσμα να έχω την πρώτη μου σύνθεση στα 15 μου.

Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείς όταν γράφεις τη δική σου μουσική;

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία, δεν ξυπνώ δηλαδή το πρωί και λέω «σήμερα θα γράψω μουσική». Εξαρτάται σε τι φάση είμαι. Κάποιους μήνες μπορεί να μην έχω καθόλου έμπνευση και να μην γράφω μουσική, ενώ υπάρχουν μήνες που έχω πολλή έμπνευση και γράφω συνέχεια.

Ως διαδικασία, ξεκινώ πάντα από το να κάθομαι στο πιάνο και να παίζω μία ιδέα. Αν η ιδέα που παίζω μου αρέσει, μπορεί να ολοκληρώσω το κομμάτι σε μία μέρα ή να το συνεχίσω μέσα στον μήνα και να τελειώσω το κομμάτι πιο μετά. Τις περισσότερες φορές, όταν έχω έμπνευση και ξεκινήσω μία ιδέα, θέλω να ολοκληρώσω τη σύνθεση την ίδια μέρα, αλλιώς δεν μπορώ να ησυχάσω.

Από πού αντλείς την έμπνευσή σου;

Η έμπνευση δεν πηγάζει από κάτι συγκεκριμένο. Μπορεί να είναι από ένα συμβάν που με έκανε να νιώσω έντονα συναισθήματα, μπορεί να προέλθει από μία αλλαγή στη ζωή μου ή όταν υπάρχει κάτι καινούριο, μπορεί από μία συζήτηση με έναν άνθρωπο ή και ένα ηλιοβασίλεμα.

Τις περισσότερες φορές, όταν γράφω, δεν σκέφτομαι για ποιο λόγο γράφω. Έχω απλά έντονα συναισθήματα μέσα μου, τα οποία πρέπει να εξωτερικεύσω μέσω της μουσικής μου. Υπήρξαν κάποιες συγκεκριμένες στιγμές που ήξερα τον λόγο για τον οποίο έγραφα, όμως τις περισσότερες φορές εξαρτάται από τη φάση που είμαι στη ζωή μου και τα συναισθήματά μου.

Γενικότερα, εμπνέομαι πάρα πολύ από τους ανθρώπους γύρω μου, τις συνθήκες, τις αλλαγές ή μία συνθήκη που με δυσκόλεψε ή όταν μαθαίνω κάτι καινούριο για τον εαυτό μου.

Πώς είναι η πρακτική διαδικασία όταν συνθέτεις ένα κομμάτι;

Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία αν και συνήθως το πιάνο είναι η αρχή της σύνθεσης.

Ξεκινώ να δουλεύω την ιδέα που έχω στο μυαλό μου, δουλεύω την αρμονία και βλέπω τι μπορεί να συνοδεύσει τη μελωδία. Πολλές φορές όμως κλείνω τα μάτια μου, ξεκινά η ιδέα και όταν τα ανοίξω είναι τελειωμένο το κομμάτι.

Αν έχω συγκεκριμένο πρότζεκτ, αν χρειάζεται δήλαδη να γράψω μία σύνθεση για κάτι συγκεκριμένο, όπως π.χ. ένα animation, μπορεί να αρχίσω από άλλα όργανα και όχι από το πιάνο και σταδιακά αποφασίζω ποια όργανα ταιριάζουν και εξυπηρετούν τον σκοπό μου. Τότε η σύνθεση δεν είναι προσωπική και χρειάζεται να καταλάβω το θέμα. Δεν είναι δηλαδή μία προσωπική ιδέα, μία προσωπική ανάγκη. Αυτά τα πρότζεκτ παίρνουν συνήθως περισσότερο καιρό, γιατί πρέπει να κάνω έρευνα, να καταλάβω τις ανάγκες του έργου, και για αυτό είναι πιο συγκεκριμένη η διαδικασία.

Καταλήγουμε όμως πάντα στο συναίσθημα που θέλω να γεννά η μουσική και διαλέγω τα όργανα που εξυπηρετούν τον σκοπό μου.

Τι θα έλεγες σε ένα παιδί που αγαπά τη μουσική και ονειρεύεται κάποια μέρα να συνθέτει τη δική του μουσική;

Πρώτο, αν το παιδί θέλει να ασχοληθεί με τη σύνθεση, πρέπει να μάθει ένα μουσικό όργανο. Όση πιο πολλή ελευθερία αποκτά για το όργανό του και όσο πιο πολλά πράγματα μαθαίνει, τόσο πιο εύκολο θα γίνεται να γράψει και μουσική.

Η συμβουλή μου θα ήταν να τολμήσει να δοκιμάσει και να πειραματιστεί μουσικά, να παίξει διάφορες ιδέες χωρίς να έχει στο μυαλό του λάθος ή σωστό.

Και φυσικά να ακούσει πάρα πολύ μουσική, διαφορετικούς συνθέτες, διαφορετικές εποχές, γιατί αυτό θα το βοηθήσει να πειραματιστεί.

Πώς σε βοηθά η διδασκαλία του πιάνου στη σύνθεση;

Υπάρχουν φορές που μπορεί να διδάσκω ένα κομμάτι σε μαθητή μου και να μου αρέσει σαν σύνθεση, άρα με εμπνέει να χρησιμοποιήσω κάποια παρόμοια στοιχεία στη δική μου σύνθεση.

Το τι με βοηθά είναι ότι γνωρίζω διάφορους ανθρώπους, σε διαφορετικές ηλικίες, που ο κάθε ένας έχει τη δική του ιστορία. Το γεγονός ότι μαθαίνω διάφορες ιστορίες από μικρούς και μεγάλους με βοηθά, γιατί μου δίνει έμπνευση να γράψω κάτι.

Πώς καταφέρνεις να συνδυάζεις τη διδασκαλία, τη σύνθεση, τις συναυλίες και όλα όσα κάνεις;

Δεν τα καταφέρνω πάντα (γελάει). Το θέμα είναι να βρίσκεις χρόνο να κάνεις αυτά που αγαπάς και όσο μπορείς να τα οργανώνεις.

Εμένα με βοηθά να χωρίζω τη μέρα μου σε συγκεκριμένες ώρες, στις οποίες δουλεύω πάνω στις συνθέσεις μου ή σε άλλα κομμάτια που έρχονται με τη σύνθεση, όπως οργανωτικές δουλειές για τον καινούριο δίσκο ή επικοινωνία για οργάνωση των επόμενων μου συναυλιών ή ενορχηστρώσεις που πρέπει να ολοκληρώσω.

Χωρίζω δηλαδή όσα δεν έχουν να κάνουν με διδασκαλία κυρίως τα πρωινά που δεν διδάσκω, έτσι ώστε να ξέρω ότι τις ώρες που διδάσκω είμαι 100% στο μάθημα.

Υπάρχουν σίγουρα περίοδοι που είναι πιεσμένες και μπορεί να χαθεί η ισορροπία, όμως όσο μεγαλώνω μαθαίνω και η ίδια τι δουλεύει για μένα και τα οργανώνω με τρόπο που λειτουργεί καλύτερα.

Υπάρχει κάποιο δικό σου κομμάτι που ξεχωρίζεις περισσότερο;

Δεν είναι πάντα το ίδιο κομμάτι στο μυαλό μου. Αν με ρωτήσεις σε έξι μήνες, μπορεί να είναι διαφορετικό. Συνήθως όμως αγαπώ λίγο περισσότερο το τελευταίο κομμάτι που έγραψα, γιατί είναι κάτι πιο φρέσκο.

Αυτή τη στιγμή, το κομμάτι που μου έρχεται στο μυαλό ονομάζεται «Νους τζαι καρκιά», το οποίο θα είναι στον καινούριο δίσκο που θα κυκλοφορήσει τον Νοέμβρη. Το ξεχωρίζω από τα άλλα μου κομμάτια γιατί είναι πιάνο, ούτι και λύρα και έχει πιο μεσογειακούς ήχους συνδυασμένους με το πιάνο. Το νιώθω πιο κοντά στις ρίζες μου.

Μιλά για το δίλημμα που πολλές φορές καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Να ακούσουμε το μυαλό μας ή την καρδιά μας; Στο κομμάτι, το ούτι έχει τον ρόλο του νου, ενώ η λύρα της καρδιάς. Πολλές φορές η καρδιά "χαϊδεύει" τον νου και τον ηρεμά, όσες φορές και αν βρίσκεται το ένα απέναντι στο άλλο.

Αν καταφέρουμε να τα ισορροπήσουμε, τότε είναι μαγικό το αποτέλεσμα.

Τι θα ήθελες να νιώθει κάποιος όταν ακούει τη μουσική σου;

Δεν θα ήθελα να νιώθουν όλοι το ίδιο όταν ακούν ένα κομμάτι μου. Θέλω ο κάθε ένας να νιώθει κάτι διαφορετικό και να τον αγγίζει κάτι ξεχωριστό.

Το πιο σημαντικό για μένα είναι να μπορώ να αλλάξω τη μέρα κάποιου, να τον κάνω να ξεχαστεί, να ταξιδέψει, να ηρεμήσει. Για μένα αυτό είναι αρκετό.

Είναι επίσης σημαντικό για μένα να συνδεθώ με τον κόσμο που ακούει τη μουσική μου και, γιατί όχι, να έρθουν σε συναυλία μου και να μοιραστούν μαζί μου πώς ένιωσαν με τη μουσική μου.